Blog

Ένα ενδιαφέρον άρθρο για τις χορτοφαγικές συνήθειες των Ινδιάνων

Γράφει η
Στους ανθρώπους της φυλής μου, τους Ινδιάνους Τσοκτάου του Μισισίπι και της Οκλαχόμα, τα λαχανικά είναι το βασικό στοιχείο της παραδοσιακής διατροφής. Ένα γαλλικό χειρόγραφο του 18ου αιώνα περιγράφει τις χορτοφαγικές γνώσεις των Τσοκτάου σε καταφύγιο και τροφή. Τα σπίτια δεν ήταν κατασκευασμένα από δέρμα, αλλά από ξύλο, λάσπη, κορμούς και καλάμια. Η κύρια τροφή, που καταναλωνόταν καθημερινά από πήλινα σκεύη, ήταν μια χορτοφαγική σούπα που περιείχε καλαμπόκι, κολοκύθι και φασόλια. Το ψωμί φτιαχνόταν από καλαμπόκι και βελανίδια. Άλλα συνήθη αγαπημένα ήταν το ψητό καλαμπόκι και ο χυλός καλαμποκιού. (Το κρέας υπό μορφή μικρού θηράματος ήταν σπάνιο γεύμα.) Οι αρχαίοι Τσοκτάου ήταν, πρωτίστως και κυρίως, αγρότες. Ακόμη και ο ρουχισμός τους ήταν φυτικής προέλευσης, καλλιτεχνικά κεντημένα φορέματα για τις γυναίκες και βαμβακερά παντελόνια για τους άντρες. Οι Τσοκτάου δεν έχουν στολίσει ποτέ τα μαλλιά τους με φτερά.
Η πλούσια γη των Τσοκτάου, στη σημερινή περιοχή του Μισισίπι, ποθήθηκε τόσο πολύ από τους Αμερικάνους του 19ου αιώνα που το μεγαλύτερο μέρος της φυλής αναγκάστηκε βίαια να μετακινηθεί στην σημερινή Οκλαχόμα. Η Οκλαχόμα επιλέχθηκε εξίσου επειδή κατά μεγάλο μέρος ήταν ακατοίκητη και επειδή πολυάριθμες εξερευνήσεις της περιοχής είχαν κρίνει τη γη άγονη και άχρηστη για οποιοδήποτε σκοπό. Η αλήθεια, παρόλα αυτά, ήταν ότι η Οκλαχόμα ήταν τόσο γόνιμη γη που αποτέλεσε σιτοπαραγωγική περιοχή για τους Ινδιάνους. Δηλαδή, χρησιμοποιήθηκε από τους Ινδιάνους από κάθε άποψη ως γεωργικός πόρος. Παρ’ ότι πολλοί Τσοκτάου υπέφεραν και πέθαναν κατά την μετακίνησή τους, στο διαβόητο «Μονοπάτι των Δακρύων», εκείνοι που επέζησαν εγκαταστάθηκαν εκ νέου και επιτυχώς στην Οκλαχόμα, με το γεωργικό τους πνεύμα άθικτο.
 
Ο George Catlin, ο διάσημος ιστορικός Ινδιάνων του 19ου αιώνα, περιέγραψε την γη των Τσοκτάου της νότιας Οκλαχόμα του 1840 κατ’ αυτόν τον τρόπο: «…το έδαφος ήταν σχεδόν κυριολεκτικά καλυμμένο με αμπέλια, παράγοντας την μεγαλύτερη αφθονία γευστικότατων σταφυλιών, …που κρέμονταν σε ατέλειωτα τσαμπιά… το οδοιπορικό μας συχνά διακόπτονταν εντελώς από εκατοντάδες εκτάρια μικρών αμπελιών …κάθε φύλλωμα που βλέπαμε ήταν τόσο φορτωμένο από το βάρος των… καρπών του, που υπήρχαν τόσες περιπτώσεις κυριολεκτικά χωρίς φύλλα στα κλαδιά, και σχεδόν λυγισμένα μέχρι το έδαφος… και στρώματα από άγριες σταφίδες, φραγκοστάφυλα, και (εδώδιμα) αγκαθωτά αχλάδια». (Πολλά από τα «άγρια» τρόφιμα που συνάντησαν οι Άγγλοι εξερευνητές στα ταξίδια τους ήταν στην πραγματικότητα καλλιεργημένα με φροντίδα από Ινδιάνους.)
 
Πολλά από τα φαγητά των Τσοκτάου που μαγειρεύονται σε γιορτές ακόμη και σήμερα είναι χορτοφαγικά. Το καλαμπόκι είναι τόσο σημαντικό για μας που θεωρείται θείο. Ο μύθος μας για το καλαμπόκι λέει ότι ήταν ένα δώρο από το Hashtali, το Μεγάλο Πνεύμα. Το καλαμπόκι δόθηκε ως ένδειξη ευγνωμοσύνης γιατί οι Τσοκτάου είχαν ταΐσει την κόρη του Μεγάλου Πνεύματος όταν εκείνη πείναγε. (Hashtali σημαίνει κυριολεκτικά «Ήλιος του Μεσημεριού». Οι Τσοκτάου πιστεύουν ότι το Μεγάλο Πνεύμα κατοικεί μέσα στον ήλιο, καθώς είναι ο ήλιος που κάνει το καλαμπόκι να μεγαλώνει!) Μια άλλη ιστορία των Τσοκτάου περιγράφει τη μετά θάνατον ζωή ως ένα τεράστιο παιχνιδότοπο όπου όλοι επιτρέπονται εκτός από τους δολοφόνους. Τι τρώνε οι Τσοκτάου στον «παράδεισο»; Την πιο γλυκιά λιχουδιά, φυσικά: πεπόνια, μια αστείρευτη προμήθεια.
 
Περισσότερες από μία φυλές έχουν θρύλους για την δημιουργία που περιγράφουν τους ανθρώπους ως χορτοφάγους, που ζουν σε ένα μέρος σαν τον Κήπο της Εδέμ. Ένας θρύλος των Τσερόκι περιγράφει ότι οι άνθρωποι, τα φυτά και τα ζώα ζούσαν στην αρχή με «ισότητα και αλληλοβοήθεια». Οι ανάγκες όλων καλύπτονταν χωρίς να σκοτώνουν ο ένας τον άλλο. Όταν ο άνθρωπος έγινε επιθετικός και έφαγε μερικά από τα ζώα, τα ζώα επινόησαν αρρώστιες για να κρατήσουν τον ανθρώπινο πληθυσμό υπό έλεγχο. Τα φυτά παρέμειναν φιλικά παρ’ όλα αυτά, και προσέφεραν τους εαυτούς τους όχι μόνο ως τροφή στους ανθρώπους, αλλά επίσης και ως φάρμακα, για να καταπολεμήσουν τις νέες αρρώστιες.
 
Οι περισσότερες φυλές ήταν σαν τους Τσοκτάου παρά διαφορετικές. Τα παιδιά των Αζτέκων, των Μάγια, και των Ζαποτέκ στα παλαιότερα χρόνια είχαν 100% χορτοφαγική διατροφή τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των δέκα ετών. Η κύρια τροφή ήταν σιτηρά, ιδιαίτερα ποικιλίες καλαμποκιού. Τέτοια δίαιτα πιστεύονταν πως έκανε το παιδί δυνατό και ανθεκτικό στις ασθένειες. (Οι Ισπανοί έμειναν κατάπληκτοι όταν ανακάλυψαν ότι αυτοί οι Ινδιάνοι είχαν διπλάσιο προσδόκιμο ζωής από τους ίδιους.) Μια ολοκληρωτικά χορτοφαγική διατροφή επίσης εξασφάλιζε πως τα παιδιά θα διατηρούσαν μια εφ’ όρου ζωής αγάπη για τα σιτηρά, κι έτσι θα ζούσαν πιο υγιεινά. Ακόμα και σήμερα, οι Ινδιάνοι θεραπευτές εκείνων των φυλών πιθανότατα θα συμβουλέψουν τους άρρωστους να «επιστρέψουν στην μητρική αγκαλιά του καλαμποκιού» ώστε να γίνουν καλά. Μια τέτοια επιστροφή θα μπορούσε να περιλαμβάνει μεγάλη κατανάλωση ατόλ [στμ: atole, ζεστό ρόφημα με βάση το καλαμποκάλευρο που πίνεται στο Μεξικό και στην Κεντρική Αμερική]. (Ο πιο εύκολος τρόπος να φτιάξει κανείς ατόλ είναι να σιγοβράσει ζυμάρι από καλαμποκάλευρο [masa harina] του εμπορίου με νερό. Έπειτα να του δώσει άρωμα με σοκολάτα ή κανέλα, και να του δώσει γεύση.) Το ατόλ θεωρείται ιερό φαγητό.
 
Είναι ειρωνικό το ότι οι ινδιάνοι σχετίζονται έντονα με το κυνήγι και το ψάρεμα όταν, στην πραγματικότητα, «σχεδόν οι μισές από όλες τις φυτικές τροφές που καλλιεργούνται σήμερα στον κόσμο αρχικά καλλιεργούνταν από τους Ινδιάνους της Αμερικής, και ήταν άγνωστες σε άλλα μέρη μέχρι την ανακάλυψη της Αμερικής». Μπορείτε να φανταστείτε ιταλικό φαγητό χωρίς σάλτσα ντομάτας, ιρλανδικό χωρίς άσπρες πατάτες, ή το Ουγγαρέζικο γκούλας χωρίς πάπρικα; Όλες αυτές οι τροφές έχουν ινδιάνικη προέλευση.
 
Μια ελλιπής λίστα άλλων ινδιάνικων τροφών που διαδόθηκαν ανά τον κόσμο συμπεριλαμβάνει το πιπέρι Καγιέν, τις κόκκινες πιπεριές, τα φιστίκια, τα κάσιους, τις γλυκοπατάτες, τα αβοκάντο, το φρούτο του πάθους, το κολοκύθι, τα φασολάκια, τα κοινά φασόλια, το σιρόπι σφενδάμου, τα φασόλια γίγαντες, τα βατόμουρα, τον καρπό της λευκής καρυάς, τις μπάμιες, τη σοκολάτα, τη βανίλια, τους ηλιόσπορους, την κολοκύθα, η ταπιόκα, τα καρύδια, σαρανταεφτά ποικιλίες χυμωδών καρπών, τον ανανά, και, φυσικά το καλαμπόκι και το ποπκόρν.
 
Πολλά εγχειρίδια ιστορίας λένε την ιστορία του Σκουάντο, ενός Ινδιάνου Πατουξέτ που έζησε στις αρχές του 1600. Ο Σκουάντο είναι φημισμένος επειδή έσωσε τους Πίλγκριμς [σ.τ.μ. Pilgrims, πρώτοι άποικοι της Αμερικής] από τη λιμοκτονία. Τους έδειξε πως να μαζεύουν άγρια φυτά και πως να φυτεύουν το καλαμπόκι.
 
Υπήρξαν χιλιάδες Σκουάντο έκτοτε, ακόμη κι αν τα ονόματά τους δεν είναι τόσο ξακουστά. Ουσιαστικά η σύγχρονη γεωργία οφείλει τη βάση της σε ινδιάνικες μεθόδους βελτίωσης σπόρων, παραγωγής υβριδίων, φύτευσης, καλλιέργειας, άρδευσης, αποθήκευσης, χρήσης και μαγειρέματος. Και το πνεύμα του Σκουάντο επιζεί μέχρι σήμερα. Ένα παράδειγμα αποτελεί ένας ερευνητικός σταθμός της περουβιανής κυβέρνησης κρυμμένος σε ένα απόμακρο ινδιάνικο χωριό στον Αμαζόνιο με το όνομα Genaro Herrera. Βοτανολόγοι, γεωπόνοι και δασοπόνοι πανεπιστημιακής εκπαίδευσης δουλεύουν εκεί, κάνοντας επιστημονικές μελέτες πάνω σε όλους τους τρόπους που οι τοπικές φυλές Ινδιάνων καλλιεργούν και προετοιμάζουν την τροφή τους. Μαθαίνουν επίσης πως να αξιοποιούν τα δάση χωρίς να τα καταστρέφουν, και πως να καταπολεμούν τα παράσιτα χωρίς χημικά.
   
Πηγή: Αυτό το άρθρο πρωτοεμφανίστηκε στο περιοδικό Vegetarian Journal, το Σεπτέμβρη του 1994, εκδ. The Vegetarian Resource Group Της Rita Laws.
(Η Rita Laws ανήκει στις φυλές Τσοκτάου και Τσερόκι. Ζει και γράφει στην Οκλαχόμα. Το όνομά της στην γλώσσα των Τσοκτάου, Hina Hanta, σημαίνει Φωτεινό Μονοπάτι της Ειρήνης, περί του οποίου θεωρεί ότι πρόκειται η χορτοφαγία. Η ίδια είναι χορτοφάγος για πάνω από 14 χρόνια.)
 
Το καλάθι είναι άδειο