Blog

Αλκοόλ: Εξισορρόπηση κινδύνων και ωφελειών

Γράφει η

Σίγουρα το αλκοόλ είναι τόσο τονωτικό όσο και δηλητήριο. Η διαφορά έγκειται κυρίως στη δόση. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται να κάνει καλό στην καρδιά και στο κυκλοφορικό σύστημα, και πιθανότατα προστατεύει από το διαβήτη τύπου 2 και τις πέτρες στη χολή. Η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί σημαντική αιτία αποτρέψιμων θανάτων στις περισσότερες χώρες. Στις ΗΠΑ, το αλκοόλ εμπλέκεται κατά το ήμισυ περίπου στα θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα. Επίσης η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να βλάψει το συκώτι και την καρδιά, το έμβρυο, να αυξήσει τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου του μαστού και άλλων τύπων καρκίνου, συμβάλλει στην κατάθλιψη και τη βία, και παρεμβαίνει στις ανθρώπινες σχέσεις.

Η διπρόσωπη φύση του αλκοόλ δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει. Το ενεργό συστατικό στα αλκοολούχα ποτά, ένα απλό μόριο που ονομάζεται αιθανόλη, επηρεάζει το σώμα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Επηρεάζει άμεσα το στομάχι, τον εγκέφαλο, την καρδιά, τη χοληδόχο κύστη, και το συκώτι. Επηρεάζει τα επίπεδα των λιπιδίων (χοληστερόλη και τριγλυκερίδια), της ινσουλίνης στο αίμα, καθώς επίσης και τις φλεγμονές και τη πήξη του αίματος. Παράλληλα, αλλάζει τη διάθεση, τη συγκέντρωση και το συντονισμό.

Ποια είναι η μέτρια πρόσληψη αλκοόλ; Τι σημαίνει ένα ποτό;

Η χρήση των όρων "μέτρια" και "ένα ποτό" έχει τροφοδοτήσει πολλές συζητήσεις  για τις επιπτώσεις του αλκοόλ στην υγεία.
Το συγκριτικά χαμηλό ποσοστό καρδιακών παθήσεων στη Γαλλία, παρά τη διατροφή τους, που περιλαμβάνει άφθονο βούτυρο και τυρί, έχει γίνει γνωστό ως το γαλλικό παράδοξο.
Κάποιοι ειδικοί πιθανολογούν ότι το κόκκινο κρασί κάνει τη διαφορά, αλλά και άλλες έρευνες δείχνουν ότι η επιλογή του ποτού φαίνεται να έχει μικρή επίδραση στο καρδιαγγειακό όφελος.
Σε μερικές μελέτες, ο όρος «μέτρια κατανάλωση» αναφέρεται σε λιγότερο από ένα ποτό την ημέρα, ενώ σε άλλες αυτό σημαίνει τρία ή τέσσερα ποτά ανά ημέρα. Ακριβώς ότι συνιστά ο όρος «ένα ποτό» είναι επίσης αρκετά ρευστό. Στην πραγματικότητα, ακόμη και μεταξύ των ερευνητών για το αλκοόλ, δεν υπάρχει ένας καθολικά αποδεκτός ορισμός για το ποτό.
Ο ορισμός της μέτριας κατανάλωσης είναι κάτι σαν πράξη εξισορρόπησης. Η μέτρια κατανάλωση βρίσκεται στο σημείο στο οποίο τα οφέλη για την υγεία από το αλκοόλ υπερτερούν σαφώς των κινδύνων.
Οι τελευταίες κοινά αποδεκτές θέσεις σε αυτό το σημείο είναι ότι οι άντρες δεν υπερβαίνουν το ένα έως δύο ποτά την ημέρα, και οι γυναίκες όχι περισσότερο από ένα ποτό την ημέρα. Αυτός είναι ο ορισμός που χρησιμοποιείται ευρέως στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οφέλη του αλκοόλ στην υγεία μας

Ποια είναι μερικά από τα πιθανά οφέλη για την υγεία μας που συνδέονται με την μέτρια κατανάλωση αλκοόλ;

Καρδιαγγειακή νόσος

Περισσότερες από 100 μελέτες δείχνουν αντίστροφη σχέση μεταξύ μέτριας κατανάλωσης αλκοόλ και κινδύνου για καρδιακή προσβολή, ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αγγειακή νόσο, αιφνίδιο καρδιακό θάνατο, και θάνατο από όλα τα καρδιαγγειακά αίτια. Η επίδραση αυτή του αλκοόλ είναι σημαντική, και αντιστοιχεί σε 25% έως 40% μείωση των προαναφερθέντων κινδύνων.
Η σύνδεση μεταξύ μέτριας κατανάλωσης και χαμηλότερου κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου έχει παρατηρηθεί και σε άνδρες και σε γυναίκες. Τα οφέλη επεκτείνονται και σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η ιδέα ότι η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ προστατεύει από καρδιαγγειακά νοσήματα έχει νόημα και βιολογικά και επιστημονικά. Μέτριες ποσότητες αλκοόλ αυξάνουν τα επίπεδα των λιποπρωτεϊνών υψηλής πυκνότητας (HDL, ή "καλή" χοληστερόλη), και τα υψηλότερα επίπεδα HDL συνδέονται με μεγαλύτερη προστασία κατά των καρδιακών παθήσεων. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ έχει επίσης συνδεθεί με βελτίωση των επιπέδων της ινσουλίνης γεγονός που επηρεάζει θετικά την πήξη του αίματος. Οι εν λόγω αλλαγές τείνουν να αποτρέψουν το σχηματισμό μικρών θρόμβων αίματος που μπορούν να μπλοκάρουν αρτηρίες στην καρδιά, το λαιμό και τον εγκέφαλο, την τελική αιτία πολλών καρδιακών προσβολών και το πιο κοινό είδος εγκεφαλικού επεισοδίου.

Φυλλικό οξύ και αλκοόλ

Το Φυλλικό οξύ, η βιταμίνη Β που βοηθά στην ανάπτυξη της σπονδυλικής στήλης ενός εμβρύου, έχει εξίσου σημαντικούς ρόλους αργότερα στη ζωή ενός ανθρώπου. Το αλκοόλ εμποδίζει την απορρόφηση του φυλλικού οξέος και αδρανοποιεί το φολικό στο αίμα και τους ιστούς. Η κατανάλωση έξτρα φυλλικό οξύ μπορεί να ακυρωθεί από την αύξηση της κατανάλωσης οινοπνεύματος. Για παράδειγμα, μεταξύ των γυναικών που κατανάλωναν ένα αλκοολούχο ποτό την ημέρα, εκείνες που είχαν τα υψηλότερα επίπεδα αυτής της βιταμίνης Β στο αίμα τους είχαν 90% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού σε σύγκριση με όσους είχαν χαμηλότερα τα επίπεδα της βιταμίνης Β.

Μέρος έρευνας για την υγεία στις ΗΠΑ το 1985 έδειξε ότι οι μετριοπαθείς πότες είχαν περισσότερες πιθανότητες από τους μη πότες ή βαριά πότες να είναι σε ένα υγιές βάρος, να έχουν επτά με οκτώ ώρες ύπνου τη νύχτα, και να γυμνάζονται τακτικά. Αυτό, συν τα σαφώς ευεργετικά αποτελέσματα του αλκοόλ στους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, κάνει μια συγκλονιστική υπόθεση ότι το αλκοόλ από μόνο του, όταν χρησιμοποιείται με μέτρο, μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.

Πέρα από την Καρδιά

Τα οφέλη από τη μέτρια κατανάλωση δεν περιορίζονται μόνο στην καρδιά. Σε άλλες  μελέτες που αφορούν πέτρες στη χολή και διαβήτη τύπου 2 παρατηρήθηκε ότι ήταν λιγότερο πιθανό να συμβούν σε μετριοπαθείς πότες σε σχέση με τους μη πότες. Η έμφαση εδώ, όπως και αλλού, είναι στη μέτρια κατανάλωση αλκοόλ. Δεν μπορούν φυσικά να αγνοηθούν τα κοινωνικά και ψυχολογικά οφέλη του αλκοόλ. Ένα ποτό πριν το γεύμα μπορεί να βελτιώσει την πέψη ή να προσφέρει ένα χαλαρωτικό διάλειμμα στο τέλος μιας κουραστικής μέρας. Επίσης το περιστασιακό ποτό με φίλους μπορεί να είναι μια τόνωση των κοινωνικών μας σχέσεων. Αυτές οι φυσικές και ψυχικές συνέπειες μπορούν να συμβάλλουν στην υγεία και την ευεξία.

Έχει σημασία πόσο και κάθε πότε πίνεις

Το τι πίνετε δεν φαίνεται να είναι τόσο σημαντικό όσο το πώς πίνετε. Το να πιεις επτά ποτά σε ένα βράδυ του Σαββάτου και στη συνέχεια να μην πιεις όλη την υπόλοιπη εβδομάδα, δεν είναι καθόλου ισοδύναμο με ένα ποτό την ημέρα. Το εβδομαδιαίο σύνολο μπορεί να είναι ίδιο, αλλά οι συνέπειες για την υγεία μας δεν είναι.

Η σκοτεινή πλευρά του αλκοόλ

Αν όλοι οι πότες περιορίζονταν σε ένα μόνο ποτό την ημέρα, πιθανότατα δεν θα χρειάζονταν τόσοι πολλοί καρδιολόγοι, ειδικοί του ήπατος, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και σύμβουλοι κατάχρησης ουσιών.
Η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να έχει βαρύ τίμημα στον οργανισμό ενός ανθρώπου. Μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή του ήπατος (αλκοολική ηπατίτιδα) και να οδηγήσει σε ουλές του ήπατος (κίρρωση), μία δυνητικά θανατηφόρα νόσο. Επίσης μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και την καρδιακή βλάβη των μυών (καρδιομυοπάθεια). Ακόμα, έχει συνδεθεί με πολλούς καρκίνους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για τον Καρκίνο δείχνουν ότι υπάρχουν πειστικά στοιχεία που συνδέουν την κατανάλωση αλκοόλ με τον καρκίνο του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου, του μαστού, του παχέος εντέρου και του ορθού σε άνδρες, και πιθανές ενδείξεις ότι η κατανάλωσή του συμβάλλει σε καρκίνο του ήπατος και του παχέος εντέρου στις γυναίκες. Ο κίνδυνος πολλαπλασιάζεται για τους πότες που καπνίζουν.

Το πρόβλημα του αλκοολισμού αγγίζει τις οικογένειες, τους φίλους και τις κοινότητες. Σύμφωνα με το Αμερικάνικο Ινστιτούτο Αλκοολισμού:

  • 18.200.000 Αμερικανοί είναι αλκοολικοί.
  • Το αλκοόλ είναι ο λόγος σε μία στις τρεις περιπτώσεις βίαιου εγκλήματος.
  • Περισσότεροι από 16.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο σε τροχαία ατυχήματα στα οποία εμπλέκεται το αλκοόλ.

Ακόμη και η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ ενέχει κάποιους κινδύνους. Το αλκοόλ μπορεί να διαταράξει τον ύπνο. Η ικανότητά του επίσης να θολώσει την κρίση είναι θρυλική. Το αλκοόλ αλληλεπιδρά με επικίνδυνο τρόπο σε μια ποικιλία από φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των ακεταμινοφαίνη, αντικαταθλιπτικά, αντισπασμωδικά, αναλγητικά, και ηρεμιστικά. Είναι επίσης εθιστικό, ειδικά για τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό αλκοολισμού.

Το αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού

Υπάρχουν πειστικές αποδείξεις ότι η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Σε μία συνδυασμένη ανάλυση έξι μεγάλων μελετών, στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 320.000 γυναίκες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ύπαρξη δύο ή περισσοτέρων ποτών την ημέρα αύξανε τις πιθανότητες ανάπτυξης καρκίνου του μαστού μέχρι και  41%.
Η επαρκής ημερήσια πρόσληψη φυλλικού οξέος, τουλάχιστον 600 μικρογραμμάρια την ημέρα, φαίνεται να μετριάζει αυτόν τον αυξημένο κίνδυνο.

Είναι και υπόθεση γονιδίων

Μελέτες έχουν καταλήξει ότι η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο στη προτίμηση ενός ατόμου για το αλκοόλ και την πιθανότητα του για την ανάπτυξη του αλκοολισμού. Ο αλκοολισμός δεν ακολουθεί τους απλούς κανόνες της κληρονομικότητας. Αντ 'αυτού, επηρεάζεται από διάφορα γονίδια που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Υπάρχουν επίσης κάποιες ενδείξεις ότι τα γονίδια επηρεάζουν και το πώς το αλκοόλ επηρεάζει το καρδιαγγειακό σύστημα. Ένα ένζυμο που ονομάζεται αλκοολική αφυδρογονάση βοηθά στον μεταβολισμό του αλκοόλ. Μία παραλλαγή αυτού του ενζύμου, που ονομάζεται αλκοολική αφυδρογονάσης τύπου 1C (ADH1C), εμφανίζεται με δύο μορφές. Η μία διασπά γρήγορα το αλκοόλ, ενώ η άλλη το κάνει πιο αργά. Οι πότες μέτριας κατανάλωσης, οι οποίοι έχουν δύο αντίγραφα του γονιδίου για την αργή δράσης του ενζύμου είναι σε πολύ χαμηλότερο κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο από τους μέτρια κατανάλωσης πότες που έχουν δύο γονίδια για την ταχεία δράσης του ενζύμου.
Είναι πιθανό ότι το ένζυμο ταχείας δράσης διασπά το αλκοόλ πριν να μπορέσει να έχει ευεργετική επίδραση στην HDL και των παραγόντων πήξης. Είναι ενδιαφέρον ότι, αυτές οι διαφορές στο γονίδιο ADH1C δεν επηρεάζουν τον κίνδυνο καρδιακής νόσου μεταξύ των ανθρώπων που δεν πίνουν αλκοόλ. Αυτό προσθέτει ισχυρή έμμεση απόδειξη ότι το ίδιο το αλκοόλ μειώνει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων.

Αλλαγή των ωφελειών σε κινδύνους

Τα οφέλη και οι κίνδυνοι της μέτριας κατανάλωσης αλκοόλ αλλάζουν σε βάθος χρόνου. Σε γενικές γραμμές, οι κίνδυνοι είναι περισσότεροι από τα οφέλη έως τη μέση ηλικία, όταν καρδιαγγειακή νόσος αρχίζει να αντιπροσωπεύει ένα όλο και μεγαλύτερο μερίδιο της επιβάρυνσης της υγείας που οδηγεί και στον θάνατο.

  • Για μια έγκυο γυναίκα και το αγέννητο παιδί της, ένα άτομο με νόσο του ήπατος, και άτομα που παίρνουν ένα ή περισσότερα φάρμακα που αλληλεπιδρούν με το αλκοόλ, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ προσφέρει μικρό όφελος και σημαντικούς κινδύνους.
  • Για έναν τριαντάχρονο, ο αυξημένος κίνδυνος ατυχημάτων που σχετίζονται με το αλκοόλ αντισταθμίζει τα πιθανά οφέλη που σχετίζονται με την καρδιά από τη μέτρια κατανάλωση αλκοόλ.
  • Για έναν εξηντάχρονο, ένα ποτό την ημέρα μπορεί να προσφέρει προστασία έναντι των καρδιακών παθήσεων που είναι πιθανόν να αντισταθμίσουν πιθανές βλάβες (με την προϋπόθεση ότι δεν είναι επιρρεπείς στον αλκοολισμό).
  • Για μία εξηντάχρονη γυναίκα, οι υπολογισμοί οφέλους / κινδύνου είναι πιο περίπλοκοι. Δέκα φορές περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν κάθε χρόνο από καρδιακή νόσο (460.000), παρά από καρκίνο του μαστού (41.000). Ωστόσο, οι μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες είναι πολύ πιο φοβισμένες από την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού παρά από τις καρδιακές παθήσεις.

Απαιτείται εξισορρόπηση κινδύνων και ωφελειών

Δεδομένης της πολυπλοκότητας της επίδρασης του αλκοόλ στον οργανισμό και της πολυπλοκότητας των ανθρώπων που πίνουν, δεν υπάρχουν απόλυτες θέσεις στο θέμα. Επειδή ο καθένας από εμάς έχει τις μοναδικές προσωπικές και οικογενειακές ιστορίες, το αλκοόλ προσφέρει στον κάθε ενδιαφερόμενο ένα διαφορετικό φάσμα των οφελών και των κινδύνων. Είτε πίνετε, είτε όχι, ιδιαίτερα για "ιατρικούς σκοπούς" απαιτείτε προσεκτική εξισορρόπηση των ωφελειών και των κινδύνων.

Η συνολική κατάσταση της υγείας σας και οι κίνδυνοι από το αλκοόλ δημιουργούν τις συνθήκες που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για αυτή την εξισορρόπηση. Αν είστε λεπτοί, σωματικά δραστήριοι, δεν καπνίζετε, τρώτε υγιεινά, και δεν έχετε  οικογενειακό ιστορικό καρδιακής νόσου, η κατανάλωση αλκοόλ, δεν θα προσθέσει πολύ στη μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου.

Αν δεν πίνετε, δεν υπάρχει καμία ανάγκη να ξεκινήσετε. Μπορείτε να πάρετε παρόμοια οφέλη με την άσκηση ή την υγιεινή διατροφή. Εάν είστε άντρας που δεν έχετε ιστορικό αλκοολισμού και είστε σε μέτριο έως υψηλό κίνδυνο για καρδιακή νόσο, ένα αλκοολούχο ποτό ημερησίως θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο αυτό. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευεργετική εάν έχετε χαμηλά επίπεδα HDL που απλά δεν θα αυξηθούν με δίαιτα και άσκηση.

Εάν είστε γυναίκα που δεν έχει ιστορικό αλκοολισμού και είστε σε μέτριο έως υψηλό κίνδυνο για καρδιακή νόσο, τα ενδεχόμενα οφέλη από ένα καθημερινό ποτό πρέπει να σταθμίζεται σε σχέση με την μικρή αύξηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού.
Αν πίνετε αλκοόλ ή σχεδιάζετε να αρχίσετε κρατήστε το σε μέτρια επίπεδα - όχι περισσότερα από δύο ποτά την ημέρα για τους άνδρες και ένα ποτό την ημέρα για τις γυναίκες, ενώ βεβαιωθείτε ότι έχετε άφθονο φυλλικό οξύ, τουλάχιστον 600 μικρογραμμάρια την ημέρα.

Πηγή: hsph.harvard.edu

 

Δείτε επίσης

Το καλάθι είναι άδειο