Blog

Το χάος είναι η επιστήμη των εκπλήξεων...

Γράφει η
Το χάος είναι η επιστήμη των εκπλήξεων, της μη γραμμικότητας και του απρόβλεπτου. Μας διδάσκει να περιμένουμε το αναπάντεχο. Ενώ οι περισσότερες παραδοσιακές επιστήμες ασχολούνται με δήθεν προβλέψιμα φαινόμενα, όπως η βαρύτητα, η ηλεκτρική ενέργεια, ή οι χημικές αντιδράσεις, η Θεωρία του Χάους ασχολείται με μη γραμμικά πράγματα που είναι ουσιαστικά αδύνατο να προβλέψει ή να ελέγξει, όπως η αναταραχή, ο καιρός, το χρηματιστήριο, οι καταστάσεις του εγκεφάλου μας, και ούτω καθεξής. Τα φαινόμενα αυτά συχνά περιγράφονται από τα φράκταλ μαθηματικά, που αποτυπώνουν την άπειρη πολυπλοκότητα της φύσης. Πολλά φυσικά αντικείμενα εμφανίζουν φράκταλ ιδιότητες, συμπεριλαμβανομένων των τοπίων, τα σύννεφα, τα δέντρα, τα όργανα, τα ποτάμια κλπ, και πολλά από τα συστήματα στα οποία ζούμε παρουσιάζουν πολύπλοκη, χαοτική συμπεριφορά.  
Η «θεωρία του χάους» είναι μια από τις έννοιες που παρουσιάζουν μεγάλες δυσκολίες ακόμα και στην ερμηνεία τους. Πως θα μπορούσε κάποιος να περιγράψει το χάος; Είναι δυνατόν μια λέξη «ανυπάκουη» στις αυστηρές ορολογίες και ετυμολογίες, να βρει την θέση της ανάμεσα στους ακόμα πιο αυστηρούς νόμους των μαθηματικών; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το χάος είναι η έννοια που χαρακτηρίζει ένα σύνολο αντίθετο σε κάθε νόμο και τάξη. Η άναρχη, απρόβλεπτη φύση του δεν αφήνει περιθώρια για περαιτέρω ορισμούς. ... 
 
Ουσιαστικά, η θεωρία του χάους μελετά συστήματα που είναι υπερβολικά ευαίσθητα στις αρχικές τους συνθήκες. Δηλαδή φαινόμενα που κατά τα αρχικά τους στάδια μπορούν να επηρεαστούν από την παραμικρή λεπτομέρεια. Φανταστείτε να θέλατε να τραβήξετε μια ίσια γραμμή 10 μέτρων. Αν αρχίζατε να σχηματίζετε τη γραμμή με ελάχιστη λάθος κλίση θα κατέληγε αρκετά μακριά από το επιθυμητό σημείο, παρόλο που οι αρχικές συνθήκες ήταν σχεδόν ιδανικές. Η χάραξη μιας ίσιας ευθείας είναι ένα πρόβλημα αρκετά ευαίσθητο  στις αρχικές του συνθήκες, όμως δεν ανήκει στην θεωρία του χάους αφού μπορεί να υπολογιστεί.
 
Το φαινόμενο της πεταλούδας και οι ποιητικές... παρερμηνεύσεις τις θεωρίας
 
Φυσικά, μια τόσο ιδιαίτερη μαθηματική θεωρία δεν θα μπορούσε να μην έχει πλαισιωθεί από πιο... ποιητικές εκδοχές. «Αν μια πεταλούδα κινήσει τα φτερά της στον Αμαζόνιο, μπορεί να φέρει βροχή στην Κίνα» είναι η πιο γνωστή παραλλαγή του θεωρήματος, η οποία έχει μαθηματική βάση. Μια «αμελητέα» μεταβολή στη ροή των γεγονότων οδηγεί μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα που θα λάμβαναν χώρα, αν δεν είχε συμβεί ποτέ....
 
Η ιδέα πως μια πεταλούδα έχει την δύναμη να προκαλέσει τυφώνες και κάθε αντίστοιχη παρερμνήνευση της θεωρίας είναι εντελώς λανθασμένη. Κάθε αρχική συνθήκη είναι σε θέση να συμβάλει στην πορεία των γεγονότων, χωρίς όμως να τα καθορίζει. Το μόνο που καταφέρνει μια πεταλούδα, είναι μαζί με χιλιάδες άλλους παράγοντες να συνθέτει τον απρόβλεπτο χαρακτήρα του χάους.... 
 
Το καλάθι είναι άδειο